РОЗНАЕ

2009. Яна, не яна і старасць

Як хутка, як раптоўна яна састарэла. Вакол прыгаслых вачэй цямнеюць прамяністыя зморшынкі. Падбароддзе зрабілася бязвольным, і скура пад ім вытанчылася й завяла. Вусны высахлі. Яна? Не яна? Калі не павітаецца першай, дык і я зраблю выгляд, што не заўважаю яе… Ці не яе?

Пішу і пішу карціны. Новыя і новыя…
Фота Міраслава.

Саш і пахаванне

Каб не Юра Хацкевіч, я б і не развітаўся з Сашам. Юра сказаў, што трэба ехаць раней, не ў гадзіну, калі прыйдуць усе, а зранку, каб без мітусні сказаць апошнія словы да Сашы. Машына была Хацкевічава, таму спрачацца не выпадала. У Чыжоўцы мы заблукалі. Разы тры пыталіся дарогі. Нарэшце, мы заехалі ў двор поўны школьнікаў з кветкамі. Людзей было шмат. Знаёмы настаўнік, сказаў, што труну вынясуць не ў гадзіну, як планавалі раней, а ў адзінадцаць. Было халодна і змрочна. Стаяць пад сіберным ветрам рабілася небяспечна. Асабліва гняло тое, што і дзеці стаяць без шапак. З пад’езднай цемры выплыў праваслаўны крыж, за ім неслі века труны абабітае цёмна-вішнёвай тканінаю. Не ведаю, як хто, а я да апошняга імгння ўсё не верыў, што Саш наш памёр. Не верыў, ажно пакуль не пабачыў труну. Нябожчык быў прыбраны ў чорны гарнітур. На шыю яму павязалі гальштук… Саш так не любіў гальштукі! Ён іх прынцыпова не купляў і не насіў. А тут сіні гальштук! Недарэчнасць! Я глядзеў на гальштук, каб не глядзець на бязкроўны твар. Дактары рабілі ўскрыццё чэрапа, таму на галаве нябожчыка застаўся вялікі неахайны шнар. Таму і твар моцна змяніўся, але гэта быў усё яшчэ Саша Карпейчык. Труна паставілася на табурэткі, каб мы змаглі развітацца. Я падыйшоў, нахіліўся і сказаў: “Бывай. Бывай, Саш…” Класці кветкі ў труну я не стаў, бо людзей было так многа, і кветак было так шмат, што класці іх у труну было няварта. Дырэктар школы спытаўся ў мяне, ці паеду я на могілкі і ці скажу там слова. Я прызнаўся, што сіл ехаць на могілкі ў мяне няма, а словы я напішу. Настаўніца Люда папрасіла мяне напісаць пра таварыша добра. Я аддаў ёй кветкі, каб паклала пад крыж.

Саш і танцы

За келіхам каньяку ў кавярні “Акварыум” матэматык Пятраеў распавёў мне пра тое, што ў дзяцінстве Саша Карпейчык займаўся бальнымі танцамі ў палацы школьнікаў. Ён займаўся танцамі якраз ў той час, калі я ў тым жа-ж палацы вучыўся маляваць і скакаць на батуце. Мяне гэты факт біяграфіі Карпейчыка зацікавіў, бо слаба верылася ў тое, што такі чалавек, як Саша мог танцаваць у белай саколцы і кароткіх майтках. Я добра памятаў тых танцораў, сваіх раўналеткаў. Яны ўсе былі вытанчаныя па-дзявоцку. Выглядалі яны легкаважнымі і легкадумнымі ў сваіх мякенькіх чэшках на падэшве з ласінай скуры. Саш, якога ведаў я, заўжды глядзеўся падкрэслена мужна. Я папрасіў Саша патлумачыць мне пра такую метамарфозу. Як хлопец з заводскай ускраіны, пацан з пралетарскай сям’і мог патрапіць у ружовасценную залю для бальных танцаў? “Мама вельмі хацела, каб я хадзіў у палац і танцаваў. Яна прывезла мяне ў цэнтр, завяла ў палац і запісала на бальныя танцы. Купіла чэшкі, саколку і чорныя майткі. Маму не хацелася разчароўваць. Я схадзіў пару разоў на заняткі танцамі, каб пераканацца, што ўсё гэта мне страшэнна не падабаецца. Мне там было гідка. Я пачаў ілгаць – казаў маме, што хаджу ў палац, а сам гуляў у горадзе. Мусіць тады я і палюбіў Мінск, ягоныя вуліцы, ягоны дождж, рэчку Свіслач пад дажджом, цемнаватыя кніжныя крамы…” Гэта я зразумеў, бо сам з дзяцінства прагульваў заняткі ў школе і басцяўся па Менску. А вось тое, што Саш ні разу ў жыцці не ўзяў у паліклініцы бюлетэнь, і за двадцаць два гады працы школьным настаўнікаў не прапусціў ніводнага ўрока, я зразумець не змог.

Вова Адамчык “Садавіна” 2009 год. Палатно, акрыл 40х50 см.

Вова Адамчык “Садавіна” 2009 год. Палатно, акрыл 40х50 см. Фрагмент.

2009. Саш і чытанне

Ён быў чытачом. Уважлівым, памятлівым, дасціпным чытачом. Я не сустракаў чалавека, які б прачытаў больш за Саша. Ад мяне ён увесь час нечага патрабаваў, як чытач. “Напішы пра мінскія вуліцы!” - “Я не люблю назвы мінскіх вуліц. Уласна вуліцу можа і люблю, а назоў у яе, на мой густ, антыпаэтычны… Як пра яе напісаць?” - “Напішы кнігу мінскіх апавяданняў! Напішы пра наш горад”. Ён прачытвае некалькі часопісных публікацый і кажа:”Кепска! Вось у Бабеля “Адзескія апавяданні” атрымаліся, а ў цябе пра Мінск не атрымліваецца…” Мы сварымся, потым мірымся. Дакладней кажучы: мы робім выгляд, што сварымся, і робім выгляд, што мірымся. У нас нармальныя ўзаемаадносіны чытача і літаратара. Ён кажа, што я не Дзёблін, а я і сам ведаю, што я не Дзёблін і раман “Аляксандр пляц” пісаць не збіраюся. Раней ён чытаў кнігі, апошнім часам чытаў газеты і часопісы. А ў адну з астатніх нашых сустрэч ён раптам спахмурнеў і сказаў: “Я ўсё жыццё чытаў. Я прачытаў безліч усяго ўсялякага, а цяпер стаю і думаю, што я дарма гэта рабіў, я дарэмна змарнаваў процьму часу на чытанне!” Я не паверыў, што Саша Карпейчык зможа адмовіцца ад свайго найулюбёнага занятку - чытання. Ён адмовіўся. Я страціў аднаго з найлепшых сваіх чытачоў. Дзіўна, што ён паспеў пры жыцці мне пра гэта сказаць. Мы стаялі на беразе Свіслачы, і ён сказаў, што больш не будзе чытаць.

Аляксандр Карпейчык 24.10.1960(?)-08.11.2009

2009. Саш і Алег

Апошнія месяцы, нават гада, у Сашы быў змрочны настрой. Таму мяне не здзівіў пераказ Алега ягонай апошняй гутаркі з Сашам… “З’ездзіў на могілкі да бацькоў. Пастаяў над магіламі таты і мамы. Там так ціха і доба, што мне ажно захацелася легчы за зямлю…” – гэта апошняе, што Алег пачуў у кавярні “Акварыум” ад Сашы, за некалькі дзён да ягонай смерці.

Дапісаў палатно “Дзве душы, Марыя і Лізавета”. Цяжка далося.
Фота Міраслава Адамчыка.